Historia wsi

Według obecnie posiadanej wiedzy (przez sołtysa), historia wsi Prusinowice sięga przynajmniej początku XVI wieku. Według Liber Beneficiorum Archidiecezji Gnieźnieńskiej spisywanego w latach 1511–1523 z polecenia Jana Łaskiego, Prusinowice istniały jako wieś w parafii Mikołajewice. W skład parafii wchodziły wtedy też wsie: Mikołajewice, Zalewo, Żytowice, Janowice, Zalesie, Kiki, Karszew, Chorzeszów, Wodzierady, Dziektarzew. [1][2] Historycznie, miejscowość należała do regionu identyfikowanego przez wieki jako ziemie sieradzkie, niedaleko wyznaczonej przez rzekę Ner granicy z regionem łęczyckim.

Prusinowice najprawdopodobniej były własnością drobnej szlachty. Potwierdzają to zapiski z lat 1552-1553 mówiące o istnieniu dwóch odrębnych osad o nazwie Prussynowyce sąsiadujących ze sobą i leżących w parafii Mikołajewice. Prussynowyce Duże stanowiły prawdopodobnie główną osadę, podzieloną co najmniej między dwóch właścicieli lub zarządzających, Nikodema i Stanisława. Wskazana dwójka zarządzała częścią wsi kojarzoną z nazwiskiem Bykowskich. [3] Wieś była w pewnym sensie enklawą otoczoną przez miejscowości wchodzące w skład większych majątków ziemskich. Od zachodu sąsiadowała z tzw. "kluczem dóbr lutomierskich" obejmujących część Lutomierska, Wrzącą, Zalew i Czołczyn, a później również po przejęciu tych włości przez rodzinę Grudzińskich, Dziektarzew, Kwiatkowice, Dobruchów, Rzepiszew i inne. [4] Od południa i wschodu Prusinowice graniczyły z rozległymi ziemiami Kapituły Katedralnej Krakowskiej, do których należały m.in. Pabianice, Szynkielew, Górka Pabianicka, Świątniki, Konin, Majówka, Żytowice, Petrykozy, Piątkowisko i wiele innych. [5] Sąsiadami od północy były wsie należące do tzw. "klucza dóbr Bechcickich", w skład którego wchodziły m.in. Bechcice (gniazdo rodu Lisów), Puczniew, Wola Puczniewska, Zdziechów, Mirosławice, Charbice. Miejscowości te w XV wieku należały do Klemensa z Bechcic z rodu Lisów, stolnika łęczyckiego w latach 1436-1450, a później do jego spadkobierców. [6].

Najstarsze zapiski o mieszkańcach Prusinowic z parafii Mikołajewice, do których dotąd pozyskaliśmy dostęp, sięgają 1718 roku [7, 8]. W latach 1783-84 właścicielką Prusinowic (a także Porszewic, Gorzewa, Bechcic, Czołczyna, Żabic i Żabiczek) była kasztelanowa Katarzyna z Potockich Kossakowska, wdowa po kasztelanie kamieńskim Stanisławie Kossakowskim. [9] Dzięki informacjom z protokołu z działalności komisji działającej w 1789 r. na terenie powiatu szadkowskiego pod przewodnictwem Stefana Walewskiego, której celem było zebranie danych o przychodach w poszczególnych majątkach, wiemy, że Prusinowice w tamtym okresie przynosiły dochód około 2026 zł. Taka kwota reprezentowała stosunkowo znaczną wartość i siłę nabywczą w ówczesnej gospodarce [12].

W trakcie I wojny światowej w okolicach Prusinowic toczyły się starcia pomiędzy niemieckimi i rosyjskimi wojskami. Walki toczyły się przede wszystkim na początku grudnia 1914 w trakcie niemieckiej ofensywy. Do dziś na terenie sąsiednich Bechcic spoczywają ciała ponad trzystu niemieckich i rosyjskich żołnierzy poległych w tamtych potyczkach.

II wojna światowa również odcisnęła piętno na miejscowości. Wielu mieszkańców wsi musiało wtedy uciekać przed najeźdźcom lub było porywanych do obozów. Wielu po zakończeniu wojny wróciło w rodzinne strony.

Od 13 marca 1946 roku we wsi funkcjonuje Ochotnicza Straż Pożarna.

Miejscowość należała do województwa sieradzkiego w latach 1975–1998.

Obecnie na listę zabytków gminy Lutomiersk wpisane są 3 budynki ulokowane w Prusinowicach pod adresami Prusinowice 38 (dom z 1927 roku), Prusinowice 45 (dom z czasów po II wojnie światowej), Prusinowice 54 (budynek z przełomu XIX i XX wieku) [13].

Do dziś funkcjonują historyczne nazwy wyodrębnionych części w naszej miejscowości - Prusinowice Kolonia (zabudowania wzdłuż drogi powiatowej), Prusinowice Pole - zabudowania graniczące z Bechcicami i Florentynowem oraz Prusinowice Borek - zabudowania graniczące z Żytowicami i Zalewem. W Systemie Identyfikatorów i Nazw Miejscowości (SIMC) można znaleźć również nazwy części Prusinowic takie jak Kajetanów, Kwirynów czy Folusz (widoczne również na mapach geoportalu), natomiast w praktyce są to już nazwy nieużywane, obejmujące głównie obszary Prusinowic Pola.

Przypisy:

1. Liber beneficiorum archidyecezyi gnieźnieńskiej T.2
2. https://m.niedziela.pl/artykul/19352/nd/Parafia-Narodzenia-Najswietszej-Maryi-Panny-w-Mikolajewicach 
3. Pawiński, Adolf. 1883. „Wielkopolska. T.2”. Gebethner i Wolff. - str. 238 (link)
4. Leopold, Antoni Adam. 2002. "Rzepiszew - rys historyczny". Biuletyn Szadkowski 2 str. 41-59 (link).
5. Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk. 1998. Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku (T. 5, Cz. 2). Wydawnictwo Instytutu Historii PAN (link).
6. Zajączkowski, S. M. (1973). Wielowioskowa własność szlachecka w województwie sieradzkim (XV i pierwsza połowa XVI w.). Rocznik Łódzki, 18 (21), 25–61.
7. Genealogiczna kartoteka
8. Parafia Mikołajewice - akta urodzeń, małżeństw, zgonów 1718-1775
9. Historia.pabianice.gmina.pl/trasa1t6
10. Mapa Petheesa z 1793
11. oldmapsonline.org
12. Nejman, Elżbieta Halina. Szlachta Sieradzka XIX wieku (link)
13. ZARZĄDZENIE Nr 255/23 BURMISTRZA MIASTA I GMINY LUTOMIERSK z dnia 25 października 2023 r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy Lutomiersk